FTA Việt Nam – EU (EVFTA): Điều Kiện Xuất Xứ Cần Nắm

Tính đến năm 2026, Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA) đã bước sang năm thực thi thứ 6 (EVFTA có hiệu lực từ ngày 01/08/2020).

Nhiều dòng thuế đã về mức 0% hoặc đang ở những bước cắt giảm cuối cùng theo lộ trình.

Để hưởng các ưu đãi thuế quan này, việc đáp ứng Quy tắc xuất xứ (Rules of Origin – RoO) là yêu cầu bắt buộc nhằm phân biệt hàng hóa Việt Nam với hàng hóa từ nước thứ ba theo cơ chế của Nghị định thư số 1 về quy tắc xuất xứ của EVFTA.

Dưới đây, Nghiệp vụ xuất nhập khẩu sẽ phân tích chi tiết về quy tắc xuất xứ trong EVFTA dành cho doanh nghiệp xuất khẩu.

1. Vai trò của Quy tắc xuất xứ trong thực thi EVFTA

Quy tắc xuất xứ trong EVFTA đóng vai trò như một hàng rào kỹ thuật nhằm đảm bảo ưu đãi thuế quan chỉ dành cho các bên tham gia hiệp định.

Điều kiện để hưởng thuế suất ưu đãi

Hàng hóa chỉ được áp dụng mức thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt theo EVFTA khi chứng minh được xuất xứ Việt Nam (hoặc EU) thông qua chứng từ xuất xứ hợp lệ theo Nghị định thư số 1. Nếu không đáp ứng, hàng hóa sẽ phải chịu mức thuế MFN theo Biểu thuế của EU.

Cơ chế ưu đãi GSP của EU đối với Việt Nam đã chấm dứt từ ngày 01/01/2023. Do đó, đến năm 2026, EVFTA là khuôn khổ ưu đãi thuế quan chủ yếu cho hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang EU.

Ngăn chặn chuyển tải bất hợp pháp

Quy tắc xuất xứ giúp ngăn chặn tình trạng hàng hóa từ các quốc gia chưa có FTA với EU lợi dụng Việt Nam như một điểm trung chuyển thông qua gia công sơ sài hoặc chỉ thay đổi bao bì nhằm né thuế. Các công đoạn tối giản không được coi là tạo xuất xứ và là nội dung thường xuyên bị kiểm tra trong quá trình hậu kiểm.

Khám phá chương trình đào tạo C/O tại Lê Ánh, được thiết kế với kiến thức thực tiễn, cập nhật mới nhất về quy định hải quan. Đào tạo giúp học viên tối ưu hóa quy trình xuất nhập khẩu, nâng cao hiệu quả hoạt động. Tìm hiểu chi tiết thông tin tại: https://xuatnhapkhauleanh.edu.vn/khoa-hoc/khoa-hoc-chung-nhan-xuat-xu-hang-hoa-c-o-chuyen-sau.html

2. Các tiêu chí xác định xuất xứ hàng hóa

Theo Nghị định thư số 1 của EVFTA và các văn bản hướng dẫn của Bộ Công Thương, đặc biệt là Thông tư 11/2020/TT-BCT và các văn bản sửa đổi, bổ sung liên quan, hàng hóa được xác định xuất xứ theo hai nhóm chính.

Xuất xứ thuần túy (Wholly Obtained – WO)

Áp dụng cho hàng hóa được sinh ra, nuôi trồng hoặc khai thác hoàn toàn tại Việt Nam mà không sử dụng nguyên liệu nhập khẩu từ nước thứ ba.

Đối tượng áp dụng bao gồm nông sản trồng tại Việt Nam, khoáng sản khai thác tại Việt Nam và động vật sống sinh ra, lớn lên tại Việt Nam.

Đối với thủy hải sản đánh bắt xa bờ, doanh nghiệp cần tuân thủ đầy đủ các điều kiện liên quan đến quốc tịch tàu, quyền sở hữu và việc đăng ký tàu theo quy định của EVFTA.

Xuất xứ không thuần túy (Non-Wholly Obtained)

Áp dụng cho hàng hóa có sử dụng nguyên liệu nhập khẩu hoặc không xác định được xuất xứ. Để được coi là có xuất xứ Việt Nam, hàng hóa phải trải qua quá trình gia công, chế biến đầy đủ theo một trong các tiêu chí quy định cho từng mặt hàng cụ thể.

Tiêu chí hàm lượng giá trị (LVC/RVC)

EVFTA thường áp dụng tiêu chí giới hạn tỷ lệ nguyên liệu không có xuất xứ (MaxNOM). Ví dụ, quy định MaxNOM 40% có nghĩa là giá trị nguyên liệu nhập khẩu không được vượt quá 40% giá xuất xưởng của sản phẩm.

Tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa (CTC)

Yêu cầu mã HS của thành phẩm phải khác với mã HS của nguyên liệu đầu vào ở cấp độ 2 số, 4 số hoặc 6 số tùy quy định cụ thể.

Tiêu chí công đoạn gia công chế biến cụ thể

Một số mặt hàng phải trải qua các công đoạn sản xuất nhất định tại Việt Nam theo quy định của EVFTA.

Ví dụ điển hình là ngành dệt may, thường áp dụng quy tắc từ vải trở đi, theo đó vải phải được dệt tại Việt Nam hoặc EU và khâu cắt may cũng phải được thực hiện tại các khu vực này.

3. Quy tắc cộng gộp – Cơ chế linh hoạt nguồn nguyên liệu

Hiện nay, nhiều chuỗi cung ứng đã tận dụng cơ chế cộng gộp của EVFTA để tối ưu hóa nguồn nguyên liệu và đáp ứng quy tắc xuất xứ.

Cộng gộp song phương Việt Nam – EU

Nguyên liệu có xuất xứ từ EU nhập khẩu vào Việt Nam để sản xuất, gia công sẽ được coi là nguyên liệu có xuất xứ Việt Nam khi xác định xuất xứ cho thành phẩm xuất khẩu sang EU và ngược lại.

Cộng gộp với Hàn Quốc trong ngành dệt may

Vải có xuất xứ Hàn Quốc nhập khẩu vào Việt Nam để may quần áo xuất khẩu sang EU được coi là có xuất xứ Việt Nam do Hàn Quốc cũng có FTA với EU. Tuy nhiên, doanh nghiệp phải có đầy đủ chứng từ chứng minh xuất xứ của vải và đảm bảo các công đoạn gia công tại Việt Nam vượt mức công đoạn tối giản theo hướng dẫn của Bộ Công Thương.

Cộng gộp với ASEAN trong lĩnh vực thủy sản

Cơ chế cộng gộp với một số nước ASEAN được áp dụng cho một số loài mực và bạch tuộc, cho phép sử dụng nguyên liệu từ ASEAN để chế biến xuất khẩu sang EU theo danh mục quy định.

4. Thủ tục chứng nhận xuất xứ

Quy trình chứng nhận xuất xứ trong EVFTA được phân chia theo giá trị lô hàng và hình thức chứng nhận.

Lô hàng trị giá không quá 6.000 EUR

Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam được phép tự khai báo xuất xứ trên hóa đơn hoặc chứng từ thương mại theo đúng lời văn quy định tại EVFTA. Việc khai báo phải đảm bảo tính chính xác và phù hợp với quy tắc xuất xứ áp dụng cho mặt hàng.

Lô hàng trị giá trên 6.000 EUR

Phương thức áp dụng phổ biến đến năm 2026 là xin cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa mẫu EUR.1 tại các cơ quan được Bộ Công Thương ủy quyền.

Mặc dù EVFTA có đề cập đến cơ chế nhà xuất khẩu được ủy quyền, nhưng trên thực tế, doanh nghiệp Việt Nam khi xuất khẩu sang EU vẫn cần áp dụng quy trình hiện hành để tránh rủi ro pháp lý và sai sót trong hồ sơ xuất xứ.

Chiều nhập khẩu từ EU vào Việt Nam

Đối với hàng hóa có xuất xứ EU nhập khẩu vào Việt Nam, phía EU chủ yếu áp dụng cơ chế tự chứng nhận xuất xứ theo hệ thống quản lý của EU và không nhất thiết sử dụng C/O giấy.

>> Xem thêm: 

• Cộng Gộp Xuất Xứ: Cách Tận Dụng Lợi Thế Thuế Theo FTA
• VKFTA Là Gì? Lưu Ý Khi Áp Dụng FTA Cho Doanh Nghiệp Việt
• Thuật ngữ tiêu chí xuất xứ trên C/O
• Phân Biệt RVC, CTH, CTSH Trong Quy Tắc Xuất Xứ

5. Những lưu ý thực tế và quản lý rủi ro cho doanh nghiệp

Trong quá trình hậu kiểm sau khi hàng hóa đã xuất khẩu, nhiều doanh nghiệp gặp vướng mắc do các lỗi phổ biến sau:

Không đồng nhất mã HS

Việc xác định sai mã HS nguyên liệu hoặc thành phẩm dẫn đến áp dụng sai tiêu chí xuất xứ và có nguy cơ bị bác ưu đãi thuế.

Áp dụng sai quy tắc De Minimis

EVFTA cho phép một tỷ lệ nhỏ nguyên liệu không đáp ứng tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa vẫn được chấp nhận theo điều kiện nhất định. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần tính toán chính xác để không vượt ngưỡng cho phép.

Lưu trữ hồ sơ truy xuất nguồn gốc

Doanh nghiệp phải lưu trữ đầy đủ hồ sơ chứng minh xuất xứ như tờ khai hải quan, hóa đơn mua nguyên liệu, định mức sản xuất, quy trình sản xuất và chứng từ xuất khẩu để phục vụ việc kiểm tra lại xuất xứ khi được yêu cầu.

Cập nhật quy định và phiên bản HS

Quy tắc cụ thể theo từng mặt hàng có thể chịu tác động khi hệ thống HS được cập nhật. Doanh nghiệp cần theo dõi và áp dụng đúng phiên bản HS đang có hiệu lực để tránh sai lệch trong xác định xuất xứ.

6. Hai nội dung thường bị bỏ sót nhưng hay bị kiểm tra khi hậu kiểm

Quy tắc vận chuyển và điều kiện không thay đổi hàng hóa

Trong nhiều trường hợp, hàng hóa không bị nghi ngờ về tiêu chí xuất xứ nhưng lại phát sinh rủi ro do quá trình vận chuyển qua nước thứ ba. Doanh nghiệp cần chứng minh hàng hóa không bị gia công hoặc biến đổi vượt mức cho phép trong quá trình quá cảnh, đồng thời lưu trữ đầy đủ chứng từ vận tải để truy xuất khi cần thiết.

Công đoạn gia công tối giản

Các hoạt động như đóng gói lại, dán nhãn, phân loại đơn giản hoặc thay đổi bao bì không được coi là công đoạn tạo xuất xứ. Khi sử dụng nguyên liệu không có xuất xứ, doanh nghiệp phải chứng minh rõ ràng rằng quá trình sản xuất tại Việt Nam đáp ứng đầy đủ yêu cầu về mức độ gia công theo quy định của EVFTA.

Checklist hồ sơ xuất xứ EVFTA cho doanh nghiệp

Xác định chính xác mã HS nguyên liệu và thành phẩm

Đối chiếu quy tắc xuất xứ cụ thể cho từng mặt hàng

Xây dựng định mức và quy trình sản xuất phù hợp

Lưu trữ đầy đủ chứng từ đầu vào và đầu ra

Kiểm tra điều kiện vận chuyển và lưu trữ chứng từ liên quan

Sắp xếp hồ sơ theo lô hàng để sẵn sàng phục vụ hậu kiểm

Hiệp định EVFTA (FTA Việt Nam – EU) đã trở thành yêu cầu tuân thủ bắt buộc đối với doanh nghiệp xuất khẩu sang EU. Khi lộ trình cắt giảm thuế quan bước vào giai đoạn cuối, ưu đãi chỉ thực sự phát huy hiệu quả nếu doanh nghiệp xác định đúng quy tắc xuất xứ, thiết kế chuỗi cung ứng phù hợp và quản trị hồ sơ xuất xứ một cách hệ thống.

Việc chủ động làm đúng ngay từ đầu không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro truy thu thuế và gián đoạn đơn hàng, mà còn tạo nền tảng vững chắc để doanh nghiệp Việt Nam duy trì và mở rộng hoạt động xuất khẩu bền vững tại thị trường EU.

Xuất nhập khẩu Lê Ánh không chỉ là đơn vị đào tạo khóa học xuất nhập khẩu thực tế cho người mới bắt đầu, trung tâm tập trung đào tạo chuyên sâu giúp học viên nâng cao chuyên môn ở từng vị trí công việc cụ thể thông qua các khóa học chuyên sâu như: 

+ Khóa học Khai báo Hải quan

+ Khóa Học Báo cáo Quyết toán Hải quan

+ Khóa học Chứng nhận Xuất xứ Hàng hóa (Khóa học C/O)

+ Khóa học Thanh toán Quốc tế

+ Khóa học Mua hàng Thực chiến

+ Khóa Học Sale Xuất khẩu- Nghệ thuật Bán hàng Quốc tế

+ Khóa học Chứng từ Xuất nhập khẩu & Logistics

+ Khóa học Khởi nghiệp Kinh doanh Xuất nhập khẩu

+ Khóa học Tra mã HS

+ Khóa học Sale Logistics

+ Khóa Học Ôn thi Chứng chỉ CDCS

+ Khóa học Xuất nhập khẩu Thực tế dành cho Doanh nghiệp (Inhouse)

Hãy liên hệ với chúng tôi để được tư vấn chi tiết, hotline: 0904.84.8855

Ngoài các khóa học xuất nhập khẩu - logistics chất lượng thì trung tâm Lê Ánh còn cung cấp các khóa học kế toán online - offline, khóa học hành chính nhân sự tại Hà Nội, TPHCM và học online chuyên nghiệp chất lượng tốt nhất hiện nay.

Thực hiện bởi: XUẤT NHẬP KHẨU LÊ ÁNH - TRUNG TÂM ĐÀO TẠO XUẤT NHẬP KHẨU THỰC TẾ SỐ 1 VIỆT NAM