CBAM Là Gì? Giải Thích Dễ Hiểu Cho Người Mới
CBAM là gì? Nghiệp vụ xuất nhập khẩu sẽ giải thích dễ hiểu về Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon, đối tượng áp dụng, lộ trình thực hiện và tác động đến doanh nghiệp xuất nhập khẩu qua bài viết sau đây để bạn hiểu rõ về CBAM.
Mục lục
1. CBAM là gì?
CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) là một công cụ chính sách của Liên minh Châu Âu (EU), hoạt động như một loại "thuế carbon biên giới" áp dụng lên hàng hóa nhập khẩu vào EU.
• Nếu như những năm 2023 – 2025, câu chuyện về CBAM (Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon) chỉ dừng lại ở mức độ "cảnh báo" và "tập dượt báo cáo", thì bước sang năm 2026, quy định về CBAM đã hoàn toàn thay đổi.
• Giai đoạn chuyển tiếp đã kết thúc. Từ năm 2026, các nhà nhập khẩu EU không chỉ yêu cầu dữ liệu phát thải mà bắt đầu phải mua chứng chỉ CBAM (trả tiền) cho lượng khí thải vượt mức.
• Đối với các doanh nghiệp Việt Nam, đây không còn là lý thuyết môi trường, mà là bài toán sống còn về chi phí và năng lực cạnh tranh.
→ Bài viết này sẽ giải mã CBAM dưới góc độ chuyên môn kỹ thuật và quản trị chuỗi cung ứng, giúp bạn hiểu rõ bản chất, cách tính toán và giải pháp để vượt qua "hàng rào xanh" này.
√ Cơ chế hoạt động: EU yêu cầu các nhà nhập khẩu phải khai báo lượng khí thải carbon "gắn liền" (embedded emissions) trong hàng hóa. Nếu lượng khí thải này cao hơn mức quy định của EU, nhà nhập khẩu phải mua "chứng chỉ CBAM" theo giá carbon hiện hành tại Châu Âu (EU ETS).
√ Mục đích nhằm ngăn chặn tình trạng "Rò rỉ carbon" (Carbon Leakage). Điều này xảy ra khi các công ty EU chuyển nhà máy sang các quốc gia có quy định môi trường lỏng lẻo hơn (như Việt Nam, Trung Quốc, Ấn Độ...) để né tránh chi phí xử lý khí thải, sau đó xuất ngược hàng giá rẻ về EU. CBAM sinh ra để "san bằng sân chơi" giữa hàng sản xuất tại EU và hàng nhập khẩu.
2. Lộ Trình Áp Dụng Báo Cáo Phát Thải Carbon - CBAM
- Hiểu đúng lộ trình giúp doanh nghiệp biết mình đang đứng ở đâu trong bối cảnh yêu cầu về báo cáo phát thải carbon CBAM này. Cơ chế này vận hành dựa trên Quy định (EU) 2023/956.
- Giai đoạn chuyển tiếp (01/10/2023 – 31/12/2025)
+ Trạng thái: Đã kết thúc.
+ Yêu cầu: Doanh nghiệp xuất khẩu chỉ phải nộp Báo cáo CBAM hàng quý (CBAM Quarterly Report) về lượng phát thải.
+ Tài chính: Chưa phải nộp tiền thuế carbon.
→ Trong giai đoạn này, nhiều doanh nghiệp Việt Nam làm báo cáo rất sơ sài, sử dụng "giá trị mặc định" (default values) của EU. Tuy nhiên, từ 2026, việc dùng giá trị mặc định sẽ bị hạn chế tối đa và bị áp mức thuế phạt rất cao.
- Giai đoạn chính thức (Từ 01/01/2026)
- Trạng thái: ĐANG DIỄN RA.
- Yêu cầu:
+ Bắt buộc khai báo dữ liệu phát thải thực tế (Actual Data) đã được thẩm tra (Verification) bởi bên thứ ba.
+ Nhà nhập khẩu EU phải mua chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải chênh lệch.
+ Tác động trực tiếp với hàng hóa có phát thải cao sẽ bị đội giá lên rất nhiều khi vào EU, dẫn đến nguy cơ mất đơn hàng vào tay các đối thủ có công nghệ sản xuất sạch hơn.
>> Xem thêm: Khóa Học Cơ chế Điều Chỉnh Biên Giới Carbon (CBAM)
3. Đối Tượng Chịu Ảnh Hưởng Của Cơ Chế CBAM
Theo quy định hiện hành, CBAM đánh trực tiếp vào 6 nhóm ngành có nguy cơ rò rỉ carbon cao nhất. Tuy nhiên, tác động của nó lan tỏa ra toàn bộ chuỗi cung ứng.
3.1 Nhóm ngành chịu tác động trực tiếp (Priority Sectors)
Nếu doanh nghiệp bạn nằm trong danh sách này, việc tuân thủ CBAM là bắt buộc ngay lập tức:
- Sắt thép (Iron & Steel): Bao gồm cả các sản phẩm hạ nguồn như bu lông, ốc vít, dây thép...
- Nhôm (Aluminium): Nhôm thỏi, thanh nhôm, các sản phẩm cấu kiện nhôm.
- Xi măng (Cement): Bao gồm clinker và xi măng thành phẩm.
- Phân bón (Fertilizers): Ure, NH3, Nitrat Kali...
- Hóa chất (Hydrogen): Nhiên liệu Hydro.
- Điện (Electricity).
3.2 Nhóm ngành chịu "áp lực chuỗi cung ứng"
Đây là điểm mà các chuyên gia XNK thường cảnh báo nhưng doanh nghiệp hay bỏ qua.
- Dệt may & Da giày: Dù chưa bị đánh thuế CBAM trực tiếp trong danh sách 6 ngành đầu tiên, nhưng các nhãn hàng lớn (Adidas, Nike, H&M...) đã yêu cầu nhà máy Việt Nam báo cáo dữ liệu phát thải theo chuẩn tương đương CBAM.
→ Họ cần chuẩn bị cho lộ trình mở rộng của EU (dự kiến sau 2026 sẽ bao phủ tất cả hàng hóa chịu thuế ETS).
- Ô tô & Cơ khí chế tạo: Do sử dụng nhiều thép và nhôm, các doanh nghiệp này phải giải trình về nguồn gốc phát thải của nguyên liệu đầu vào.
>> Xem thêm: Doanh Nghiệp Xuất Khẩu Cần Chuẩn Bị Hồ Sơ Gì Khi Áp Dụng CBAM?
4. Thách Thức Và Giải Pháp Cho Doanh Nghiệp Việt Nam
4.1 Thách thức hiện hữu về CBAM
√ Thiếu hụt dữ liệu (Data Gap): Hầu hết các nhà máy tại Việt Nam chưa có đồng hồ đo điện, đo khí chi tiết cho từng công đoạn sản xuất (Installation).
√ Không biết cách tính Precursor (Tiền chất): Ví dụ, doanh nghiệp làm bu lông nhập thép từ Trung Quốc. Để tính CBAM cho bu lông, phải xin được dữ liệu phát thải của cây thép từ nhà máy Trung Quốc. Đây là điều cực khó.
√ Rủi ro tài chính: Nếu không có dữ liệu thực (Actual Data), EU sẽ áp dụng "Giá trị mặc định" (Default Value). Giá trị này thường được ấn định ở mức xấu nhất (cao nhất) của ngành đó, khiến số tiền thuế phải đóng tăng vọt.
4.2 Giải Pháp Toàn Diện: Khóa Học CBAM Thực Chiến
Lê Ánh Academy phối hợp cùng Viện ESG triển khai khóa học chuyên sâu “CBAM – Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon & Báo cáo phát thải theo chuẩn EU”, hướng tới đào tạo để làm được, dành cho nhân sự xuất nhập khẩu, kỹ thuật và quản lý nhà máy.
- Khóa học tập trung giải quyết 4 nội dung trọng tâm:
- Hiểu đúng quy định CBAM theo Regulation (EU) 2023/956
- Tính đúng phát thải gắn trong sản phẩm (embedded emissions) theo phương pháp EU
- Thực hành lập CBAM Quarterly Report trên hệ thống EU
- Thiết lập hệ thống MRV để sẵn sàng cho nghĩa vụ CBAM từ năm 2026
- Khóa học CBMA hướng tới các đối tượng:
- Ban ISO/SHE/ESG tại nhà máy.
- Quản lý sản xuất (Người nắm dữ liệu tiêu hao năng lượng).
5. Quy Trình 5 Bước Để Tuân Thủ CBAM
• Nếu bạn là chủ doanh nghiệp hoặc trưởng phòng XNK, đây là lộ trình bạn cần kích hoạt ngay:
∠ Rà soát HS Code: Kiểm tra xem mã HS sản phẩm xuất khẩu của mình có nằm trong Phụ lục I của Quy định CBAM hay không.
∠ Thiết lập ranh giới hệ thống (System Boundaries): Xác định rõ quy trình sản xuất bắt đầu từ đâu và kết thúc ở đâu. Những công đoạn nào phát sinh khí thải (lò hơi, nung, mạ...).
∠ Thu thập dữ liệu hoạt động (Activity Data): Lắp đặt công tơ, đồng hồ đo để ghi nhận chính xác lượng than, dầu, điện tiêu thụ cho từng công đoạn liên quan đến sản phẩm xuất khẩu.
∠ Tính toán suất phát thải: Áp dụng công thức của EU để tính ra con số: tCO2e / tấn sản phẩm.
∠ Giao tiếp với nhà nhập khẩu: Cung cấp mẫu báo cáo (CBAM Communication Template) cho khách hàng EU trước mỗi kỳ hạn nộp báo cáo.
6. Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ) Về CBAM
- Hàng dệt may, da giày có phải nộp thuế CBAM không?
+ Hiện tại (2026): Chưa thuộc nhóm bắt buộc nộp thuế CBAM.
+ Tương lai: Ủy ban Châu Âu (EC) đang xem xét mở rộng phạm vi. Tuy nhiên, áp lực hiện tại đến từ yêu cầu của người mua (Buyer) muốn minh bạch chuỗi cung ứng xanh.
- Nếu tôi không nộp báo cáo CBAM thì sao?
Nhà nhập khẩu tại EU sẽ bị phạt từ 10 đến 50 EUR cho mỗi tấn khí thải không báo cáo. Sau đó, họ sẽ ngừng nhập hàng từ bạn hoặc phạt hợp đồng (Chargeback) đối với bạn.
- Tôi có thể thuê đơn vị Forwarder làm báo cáo CBAM hộ không?
Rất khó và rủi ro. Forwarder chỉ giỏi về vận chuyển và thủ tục hải quan thông thường. Họ không nắm được dữ liệu sản xuất (định mức tiêu hao than/điện) trong nhà máy của bạn. Báo cáo CBAM cần sự phối hợp của bộ phận Kỹ thuật/Sản xuất và chuyên gia tư vấn ESG.
- Khóa học CBAM tại Lê Ánh Academy có cấp chứng chỉ không?
Có. Khóa học cấp chứng nhận hoàn thành, xác nhận năng lực hiểu biết về cơ chế CBAM, giúp nhân sự nâng cao giá trị trên thị trường tuyển dụng "việc làm xanh".
CBAM không phải là một trào lưu nhất thời, nó là sự khởi đầu cho một trật tự thương mại quốc tế mới: Thương mại Xanh.
Từ năm 2026, giá thành sản phẩm không còn là lợi thế cạnh tranh duy nhất. "Hàm lượng carbon" trong sản phẩm mới là điều kiện quyết định bạn có được bước chân vào thị trường EU hay không. Sự chuẩn bị kỹ càng về kiến thức, hệ thống dữ liệu và nhân sự (thông qua các khóa đào tạo chuyên sâu) chính là khoản đầu tư thông minh nhất lúc này để biến thách thức CBAM thành cơ hội chiếm lĩnh thị trường.
Xuất nhập khẩu Lê Ánh không chỉ là đơn vị đào tạo khóa học xuất nhập khẩu, khóa học logistics thực tế cho người mới bắt đầu, trung tâm tập trung đào tạo chuyên sâu giúp học viên nâng cao chuyên môn ở từng vị trí công việc cụ thể thông qua các khóa học chuyên sâu như:
+ Khóa Học Báo cáo Quyết toán Hải quan
+ Khóa học Chứng nhận Xuất xứ Hàng hóa (Khóa học C/O)
+ Khóa học Mua hàng Thực chiến
+ Khóa Học Sale Xuất khẩu- Nghệ thuật Bán hàng Quốc tế
+ Khóa học Chứng từ Xuất nhập khẩu & Logistics
+ Khóa học Khởi nghiệp Kinh doanh Xuất nhập khẩu
+ Khóa Học Ôn thi Chứng chỉ CDCS
+ Khóa học Xuất nhập khẩu Thực tế dành cho Doanh nghiệp (Inhouse)
Hotline: 0904.84.8855
Ngoài các khóa học xuất nhập khẩu - logistics chất lượng thì trung tâm Lê Ánh còn cung cấp các khóa học kế toán online - offline, khóa học hành chính nhân sự tại Hà Nội, TPHCM và học online chuyên nghiệp chất lượng tốt nhất hiện nay.
Thực hiện bởi: XUẤT NHẬP KHẨU LÊ ÁNH - TRUNG TÂM ĐÀO TẠO XUẤT NHẬP KHẨU THỰC TẾ SỐ 1 VIỆT NAM
Đánh giá của bạn