ISPS Là Gì? Chi Tiết Về Bộ Luật An Ninh và Phí ISPS Trong Xuất Nhập Khẩu

ISPS là bộ luật an ninh quốc tế áp dụng cho tàu biển và cảng biển, nhằm đảm bảo an toàn cho vận tải biển và chuỗi cung ứng hàng hóa toàn cầu. Trong hoạt động xuất nhập khẩu, ISPS thường gắn liền với phí ISPS – khoản phí an ninh mà doanh nghiệp phải chi trả khi làm hàng đường biển.

Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng hiểu rõ ISPS là gì, vì sao phát sinh phí và phạm vi áp dụng ra sao. Bài viết này Nghiệp vụ xuất nhập khẩu sẽ giúp bạn nắm rõ bản chất ISPS và những lưu ý quan trọng trong thực tế logistics.

1. ISPS Code Là Gì?

ISPS là viết tắt của International Ship and Port Facility Security Code (Bộ luật An ninh Tàu và Bến cảng Quốc tế). Đây là một sửa đổi toàn diện của Công ước SOLAS (Safety of Life at Sea - An toàn sinh mạng con người trên biển) chương XI-2, được quản lý bởi Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO).

- Mục đích cốt lõi của ISPS là thiết lập một khung khổ quốc tế thống nhất để các chính phủ, cơ quan an ninh, ngành vận tải biển và cảng biển có thể hợp tác phát hiện, đánh giá các mối đe dọa an ninh và thực hiện các biện pháp ngăn chặn đối với tàu và bến cảng.

- Hiểu đơn giản: Nếu SOLAS tập trung vào an toàn (Safety) để tàu không bị chìm, cháy nổ do lỗi kỹ thuật; thì ISPS tập trung vào an ninh (Security) để bảo vệ tàu và cảng khỏi các hành vi cố ý phá hoại, khủng bố hoặc cướp biển.

• Tại sao ISPS ra đời?

√ Trước năm 2001, an ninh hàng hải chủ yếu tập trung vào chống cướp biển. Tuy nhiên, sự kiện khủng bố ngày 11/9/2001 tại Mỹ đã thay đổi hoàn toàn cục diện. Thế giới nhận ra rằng: Tàu biển có thể bị biến thành những "quả bom nổi" hoặc phương tiện vận chuyển vũ khí hủy diệt hàng loạt.

√ Dưới sức ép của Hoa Kỳ, IMO đã triệu tập hội nghị và thông qua ISPS Code vào tháng 12/2002, chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2004. Đây được xem là bộ luật được soạn thảo và thông qua nhanh nhất trong lịch sử hàng hải quốc tế, cho thấy tính cấp bách của vấn đề.

• Đối tượng áp dụng ISPS

Theo quy định, ISPS áp dụng cho các đối tượng hoạt động trên tuyến quốc tế sau:

+ Tàu khách (bao gồm tàu khách cao tốc).

+ Tàu hàng có tổng dung tích (Gross Tonnage - GT) từ 500 GT trở lên.

+ Các giàn khoan di động ngoài khơi (Mobile offshore drilling units).

+ Các bến cảng (Port Facilities) phục vụ các loại tàu trên.

- Lưu ý: Tàu quân sự, tàu cá, tàu gỗ thô sơ hoặc tàu nhà nước phi thương mại không thuộc phạm vi bắt buộc của bộ luật này (tuy nhiên nhiều quốc gia vẫn áp dụng quy chuẩn tương tự để đảm bảo an ninh).

2. Cấu trúc an ninh ISPS – Bộ luật Quốc tế về An ninh Tàu và Bến cảng

ISPS không phải là một bộ quy định mang tính hình thức, mà là hệ thống quản lý rủi ro an ninh được vận hành linh hoạt theo tình hình thực tế tại cảng và trên tàu. Việc hiểu đúng cấu trúc ISPS giúp doanh nghiệp và nhân sự logistics chủ động hơn trong kế hoạch làm hàng, đặc biệt là về thời gian tàu nằm cảng và các chi phí phát sinh.

2.1 Ba cấp độ an ninh trong ISPS

ISPS quy định ba cấp độ an ninh, mỗi cấp độ tương ứng với mức độ kiểm soát khác nhau và ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ làm hàng.

• Cấp độ 1 – Bình thường:

Là trạng thái vận hành tiêu chuẩn. Hoạt động kiểm soát ra vào, tuần tra và kiểm tra hàng hóa diễn ra theo quy trình thông thường, không gây chậm trễ đáng kể cho chuỗi logistics.

• Cấp độ 2 – Tăng cường:

Áp dụng khi nguy cơ an ninh cao hơn mức bình thường. Các biện pháp kiểm soát được siết chặt, tỷ lệ kiểm tra hàng hóa tăng lên, dẫn đến khả năng kéo dài thời gian thông quan và xếp dỡ tại cảng.

• Cấp độ 3 – Nguy cấp:

Áp dụng khi nguy cơ an ninh nghiêm trọng là chắc chắn hoặc sắp xảy ra. Hoạt động làm hàng có thể bị đình chỉ, tàu không được cập cầu hoặc buộc phải rời cầu, gây gián đoạn chuỗi cung ứng tại khu vực liên quan.

2.2 Ba vị trí an ninh chủ chốt trong ISPS

Để ISPS được triển khai hiệu quả, ba vị trí an ninh sau đây phải phối hợp chặt chẽ với nhau:

- CSO (Company Security Officer):

Đại diện phía chủ tàu hoặc hãng tàu, chịu trách nhiệm xây dựng và quản lý kế hoạch an ninh cho đội tàu, đồng thời hỗ trợ tàu từ bờ.

- SSO (Ship Security Officer):

Thường do Đại phó hoặc Thuyền trưởng kiêm nhiệm, chịu trách nhiệm thực hiện các biện pháp an ninh trên tàu và kiểm soát hoạt động trong suốt hành trình.

- PFSO (Port Facility Security Officer):

Đại diện đơn vị khai thác cảng, chịu trách nhiệm triển khai và duy trì kế hoạch an ninh bến cảng, phối hợp với tàu khi cập cầu.

→ Trong trường hợp tàu và cảng hoạt động ở các cấp độ an ninh khác nhau hoặc xuất hiện nguy cơ cụ thể, SSO và PFSO có thể lập Declaration of Security (DoS) để xác định rõ trách nhiệm an ninh giữa hai bên. Đây là chứng từ quan trọng nhằm làm rõ trách nhiệm nếu xảy ra sự cố trong quá trình làm hàng.

>> Xem thêm: Phí CAF (Currency Adjustment Factor) Là Gì? Tại Sao Hãng Tàu Thu & Cách Đàm Phán

3. Phí ISPS (ISPS Charge) trong xuất nhập khẩu

Đối với các Shipper (người gửi hàng) và Consignee (người nhận hàng), mối quan tâm lớn nhất chính là khoản phí xuất hiện trên Invoice.

3.1 Phí ISPS là gì trong xuất nhập khẩu? Tại sao phải đóng?

Phí ISPS (ISPS Surcharge), còn được gọi là Carrier Security Charge hoặc Terminal Security Charge, là khoản phụ phí hãng tàu thu từ khách hàng để bù đắp các chi phí họ bỏ ra nhằm duy trì hệ thống an ninh theo tiêu chuẩn ISPS Code.

- Cơ cấu chi phí này bao gồm:

√ Chi phí nhân sự: Lương và đào tạo cho CSO, SSO, PFSO.

√ Chi phí thiết bị: Lắp đặt camera giám sát (CCTV), hàng rào an ninh, máy soi chiếu, hệ thống nhận diện tự động (AIS), hệ thống báo động an ninh tàu (SSAS).

√ Chi phí quản lý: Diễn tập an ninh, đánh giá và cấp chứng nhận ISSC (International Ship Security Certificate) định kỳ.

- Hãng tàu không tự đặt ra phí này, nhưng cách họ tính toán và phân bổ vào từng TEU (Twenty-foot Equivalent Unit) lại là câu chuyện thương mại của từng hãng.

3.2 Mức phí ISPS hiện nay là bao nhiêu?

Phí ISPS là một loại phụ phí biến đổi (Surcharge), không cố định và phụ thuộc vào:

• Hãng tàu: Mỗi hãng có chiến lược thu hồi vốn khác nhau.
• Tuyến đường: Các tuyến đi Mỹ, Châu Âu thường có yêu cầu an ninh ngặt nghèo hơn tuyến Nội Á (Intra-Asia).
• Loại container: Container thường và container lạnh có thể có mức thu giống nhau, nhưng hàng nguy hiểm (DG cargo) có thể bị soi xét kỹ hơn (dù phí ISPS thường fix trên cont).

- Mức tham khảo (Market Level 2024-2025):

+ Tuyến Nội Á: Khoảng $6 - $10 USD/container.

+ Tuyến Âu/Mỹ: Có thể lên đến $10 - $15 USD/container.

+ Một số hãng tàu thu theo bộ vận đơn (B/L): Khoảng $20 - $40 USD/B/L.

3.3 Ai là người trả phí ISPS?

Việc ai trả phí ISPS phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện Incoterms mà hai bên mua bán đã ký kết, và bản chất nó đi kèm với cước biển (Ocean Freight):

+ Nhóm E, F (ExW, FOB): Người mua (Consignee) chịu cước biển => Người mua trả phí ISPS (thường thu tại cảng đến - Destination).

+ Nhóm C, D (CIF, DAP, DDP): Người bán (Shipper) chịu cước biển => Người bán trả phí ISPS (thường thu tại cảng đi - Origin, Prepaid).

- Lưu ý cho Forwarder: Khi báo giá "All-in" cho khách hàng, hãy chắc chắn bạn đã kiểm tra xem giá Net từ hãng tàu đã bao gồm ISPS chưa. Rất nhiều trường hợp báo giá xong mới phát hiện hãng tàu tách riêng ISPS, dẫn đến Forwarder phải tự bù lỗ.

>> Tham khảo: Khóa học xuất nhập khẩu thực tế

4. Phân Biệt ISPS Với Các Phí An Ninh Khác

Một chuyên gia Logistics cần phân biệt rõ ràng ISPS với các loại phí có tên "Security" khác để giải thích cho khách hàng và xử lý chứng từ chính xác.

- Ngoài ra còn có phí "Seal Fee" (Phí niêm phong): Đây là tiền mua cái kẹp chì để khóa container. Dù cũng liên quan đến an toàn hàng hóa nhưng nó là vật tư tiêu hao, không thuộc phạm vi ISPS Code.

- ISPS Code không chỉ là một khoản phí nhỏ thể hiện trên hóa đơn vận chuyển, mà là khung an ninh nền tảng giúp bảo vệ hoạt động vận tải biển và chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc áp dụng ISPS góp phần giảm thiểu rủi ro an ninh, đảm bảo an toàn cho tàu, hàng hóa và con người trong suốt hành trình vận chuyển quốc tế.

- Đối với người làm xuất nhập khẩu và logistics, hiểu đúng và đủ về ISPS mang lại nhiều giá trị thực tiễn: chủ động giải thích chi phí cho khách hàng, nhận diện sớm rủi ro khi tình hình an ninh – địa chính trị biến động, đồng thời xử lý chứng từ và quy trình giao nhận một cách bài bản, chuyên nghiệp hơn.

Hy vọng bài viết trên Nghiệp vụ xuất nhập khẩu đã giúp bạn có cái nhìn toàn diện về ISPS và phí ISPS trong thực tế. Doanh nghiệp nên xem ISPS như một cơ chế bảo đảm an ninh bắt buộc, góp phần duy trì sự ổn định và thông suốt của chuỗi logistics trong bối cảnh thương mại quốc tế ngày càng phức tạp.

Xuất nhập khẩu Lê Ánh không chỉ là đơn vị đào tạo khóa học xuất nhập khẩu ở Hà Nội và Khóa học xuất nhập khẩu tại TPHCM, Khóa học xuất nhập khẩu online, khóa học logistics thực tế cho người mới bắt đầu, trung tâm tập trung đào tạo chuyên sâu giúp học viên nâng cao chuyên môn ở từng vị trí công việc cụ thể thông qua các khóa học XNK chuyên sâu như: 

+ Khóa học Khai báo Hải quan

+ Khóa Học Báo cáo Quyết toán Hải quan

+ Khóa học Chứng nhận Xuất xứ Hàng hóa (Khóa học C/O)

+ Khóa học Thanh toán Quốc tế

+ Khóa học Mua hàng Thực chiến

+ Khóa Học Sale Xuất khẩu- Nghệ thuật Bán hàng Quốc tế

+ Khóa học Chứng từ Xuất nhập khẩu & Logistics

+ Khóa học Khởi nghiệp Kinh doanh Xuất nhập khẩu

+ Khóa học Tra mã HS

+ Khóa học Sale Logistics

+ Khóa Học Ôn thi Chứng chỉ CDCS

+ Khóa học Xuất nhập khẩu Thực tế dành cho Doanh nghiệp (Inhouse)

Hotline: 0904.84.8855

Ngoài các khóa học xnk - logistics chất lượng thì trung tâm Lê Ánh còn cung cấp các khóa học kế toán online - offline, khóa học hành chính nhân sự tại Hà Nội, TPHCM và học online chuyên nghiệp chất lượng tốt nhất hiện nay.

Thực hiện bởi: XUẤT NHẬP KHẨU LÊ ÁNH - TRUNG TÂM ĐÀO TẠO XUẤT NHẬP KHẨU THỰC TẾ SỐ 1 VIỆT NAM